• İlk olarak üzerinde durulması ve kabullenilmesi gereken husus “düşünen” ve “hisseden” olmak üzere iki zihnimiz olduğu gerçeğidir. İnsanoğlu sahip olduğu bu iki zihni dengede tutarak mükemmele ulaşır. Ne zaman ki bu denge bozulur hatalar yapmaya başlarız. Sosyal mühendisler oynadıkları akıl oyunları ve hayali senaryolarla hırs, tutku, açgözlülük, korku, heyecan gibi duyguları tetikleyerek bunların yoğunluğunu artırır ve mantığımız yerine hissedilen duyguyla anlık tepkiler vermemizi sağlayarak bizi tuzaklarına düşürürler. Yoğunluğu artan duygular mantıksal çıkarımlar yapmamız için gerekli bilişsel yeteneklerimizi kullanmamızı engeller ve dünyayı tutkularımızın, hırslarımızın ve arzularımızın penceresinden görmeye başlarız. Pusulaya yaklaştırılan mıknatısın kuzeyi gösteren ibreyi saptırması gibi duygusal zaaflarımız, yoksunluklarımız ve doymak bilmeyen arzularımız bizim ibremizi saptırır. İşte hissettiğimiz tam da bu ruh hali sosyal mühendislerin tuzaklarına düşmemizi sağlar. Aklı, diğer bir ifadeyle düşünen zihni bir kenara koyup, hayatta kalmak üzere evrilmiş hisseden zihnin kontrolü altındayken genelde tüm sahtekârlar, yazımız özelinde ise sosyal mühendisler tarafından kandırılmaya çok müsait durumda oluruz. Bu nedenle dikkat etmemiz gereken ilk ve en önemli husus “düşünen” ve “hisseden” zihinlerimize güç birliği içerisinde çalışabilmeyi öğretmektir.

• İkinci önemli husus duygusal farkındalık Bu farkındalık duygularımızı tanıma, anlamlandırma ve kontrol etme yeteneğini bize sunar. Farkına varılabilen, yorumlanabilen, anlamlandırılabilen ve kontrol altındaki duygular doğru kararlar vermemizi sağlar. Aksi takdirde, yoğun ve isimlendiremediğimiz duygularımızın baskısı altında kalır, stresle boğuşur ve yanlış kararlar veririz. Duygusal farkındalık düzeylerini artırabilen insanlar, daha rahat sosyalleşebilir, empati yeteneklerini, problem çözme ve değişen durumlara ayak uydurabilme esnekliklerini üst düzeye çıkarabilirler. Bu tür insanların sosyal mühendislere av olmaları çok ama çok küçük bir ihtimaldir. Bu nedenle ikinci önemli husus duygusal farkındalık düzeyimizi yüksek tutmaktır.
• Üçüncü konu emeğimiz haricinde hiçbir şeye sahip olmadığımız bilincine sahip olmaktır. Talep edeceğiniz, sahip olmayı istediğiniz veya size vaat edilen şey harcadığınız emeğinizin ötesinde ise emin olun ortada bir sıkıntı vardır. Özellikle sahte ve yapmacık samimiyetlerin kol gezdiği sosyal medya platformlarında kimse size karşılıksız bir şey vermez. Unutmayın bedava peynir sadece fare kapanında olur…
• “Son dakika, son beş ürün, acele edin, …..tarihine kadar” gibi mesaj veya paylaşımların tuzak olduğunu aklınızın bir köşesine yazın ve bunlara her zaman şüpheyle yaklaşın.
• Sosyal medya platformlarındaki arkadaşlarınızın çoğuyla tek irtibat noktanız bu platformlardır. Alternatif iletişim imkanınızın olmadığı kişilere karşı daha tedbirli ve şüpheci yaklaşın. Belki de o kişinin hesabı bir sosyal mühendis tarafından ele geçirildi ve siz dahil arkadaş listesindeki herkese yemleme yapılıyor.
• Online ortamlarda değerinin çok altında yapılan satışlara şüpheci yaklaşın. Kaparo veya belli bir orandaki ödemenizden sonra satıcı sırra kadem basabilir.
• Başkalarının isimlerini kullanarak yapılan sözde yardım toplama kampanyalarına, indirim kodlarına hediye çeklerine, kredi kartı aidatı iadesi tuzaklarına karşı uyanık olun.
• Telefonunuza gelecek onay kodlarını kimseyle paylaşmayın. Hattınız faturalı ise faturanıza yansıyacak bir alışveriş yapılmış olabilir veya kredi kartı bilgilerinizi daha önceden ele geçirmiş biri sizin adınıza bir alışveriş yapmış olabilir.
• Diyelim ki, merakınıza karşı koyamayıp e-posta içerisindeki veya sosyal medya paylaşımlarındaki linklerden birini tıkladınız. Tıklanan linkin bilgisayarınıza otomatik olarak zararlı yazılım yüklemesi ihtimalini sadece ifade ederek diğer ihtimallere geçelim. Tıkladınız ve bir web sayfası açıldı. Lütfen sayfadaki resimlerden, şekillerden veya formlardan ziyade ilk önce URL adresini dikkatli bir şekilde, harf harf okuyun. Unutmayın URL adresindeki bir karakterlik farklılık, tamamen bambaşka bir web adresi demektir.
• Diyelim ki, linkin götürdüğü web sitesi sizin kontrollerinizden başarıyla geçti. Yerinizde olsam, önceden bir sanal kart oluşturup online alışverişlerimde sadece o sanal kartı kullanırım ve mümkün olması durumunda üşenmeyip 3D ödeme yöntemlerini kullanırım. Alışverişim bittikten sonra da sanal kartımın limitini sıfırlarım.
• Unutmayın! … Siz daha yeni yeni yüzmeyi öğrenen birisiniz ve sanal dünya dev köpekbalıklarından denizanalarına kadar her türlü yırtıcının kol gezdiği tehlikeli bir dünya. Kıyıdan fazla açılmamakta sizin için her zaman bir fayda var.
• Bu satırdan itibaren eklenecek diğer maddeleri sizlere bırakıyorum.

Sonraki yazılarda görüşmek dileğiyle sağlıcakla kalın.

Peki verilerimiz nerede?

• Bir sabit disk içerisinde
• Bir taşınabilir disk içerisinde
• Bir USB bellek ya da hafıza kartı içerisinde
• Bir cep telefonun içerisinde
• CD/DVD/BluRay içerisinde
• Bir ağ depolama cihazı içerisinde
• Bulutta depola alanlarından birinde

Bu nedenle kişisel veya kurumsal bilgilerimizi elektronik olarak depoladığımız sabit diskler, USB veya taşınabilir bellekler gözümüz gibi korumamız, kullanım sırasında itina ve özen göstermemiz gereken en kıymetli varlıklarımız haline gelmişlerdir.   

Günümüzde ağ temelli ve bulutta çalışan veri depolama teknolojileri giderek popülerlik kazanmaya başlamış olmasına rağmen, kişisel ve ticari amaçla kullanılan en yaygın veri depolama birimi açık ara sabit disklerdir.

Sabit diskler, basit yapıda görünseler de dijital bilgileri manyetik alanlara depolamak için birlikte çalışan bir dizi çok hassas konumlandırılmış mekanik ve elektro manyetik bileşenden oluşurlar. Bu mekanik bileşenler, inanılmaz bir hassasiyetle çok yüksek hızlarda çalışırlar. Kişisel veya kurumsal verilerinizi depolamak amacıyla sabit disk olarak, en iyi markanın en kaliteli ürününe sahip olup azami dikkat ve özen ile kullanmanız durumunda dahi çeşitli nedenlerle veri kaybı yaşamanız ve hatta verilerinizi tamamen kaybetmeniz muhtemeldir. Örneğin, kullanım amacına ve süresine göre motor veya diğer fiziksel bileşenlerin üzerinde oluşacak stres kaynaklı yıpranma nedeniyle diskiniz zaman içerisinde arızalanabilir ya da elektronik hasar, fiziksel darbe veya diğer çevresel nedenlerden dolayı çalışmayabilir. Son olarak, hatalı kapatma, ani güç kesintisi, zararlı yazılımlar, sistem çökmeleri vb. nedenlerden kaynaklı mantıksal sorunlar nedeniyle verilerinize erişemeyebilirsiniz.

Peki, gözümüz gibi koruduğumuz ve itinalı bir şekilde kullandığımız sabit diskimiz yukarıda sıralananlar veya farklı bir nedenden dolayı arızalandı ve verilerimize bir türlü erişemiyoruz. Bu durumda verilerimizin güvenliğini sağlamak, mümkün olması durumunda geri kurtarmak ve kalıcı veri kayıplarına neden olabilecek hataları yapmamak amacıyla atılması gereken en hızlı ve önemli adım bir veri kurtarma uzmanından destek almaktır. Verilerimizi kurtarmak amacıyla uzmandan destek almadan önce ne yapmadığımız çok daha önemli olduğundan “ne yapmalıyız?” sorusundan ziyade “NE YAPMAMALIYIZ?” sorusuna cevap vermek gerekmektedir. Çünkü verilerimizi kurtarmak için bilinçsiz bir şekilde yapacağımız hatalı işlemler verilerimizin geri döndürülemez bir şekilde kaybolmasına neden olmaktadır. Bu nedenle, yapılması gerekenlerden önce veri kurtarma uzmanının yapacağı işi sekteye uğratmamak adına, yapılmaması gerekenleri maddeler halinde sizlerin bilgisine sunmak ve istedik. Gelin nedenlerini de açıklayarak birer birer ne YAPMAMAMIZ gerektiğini sıralayalım.

• YANLIŞLIKLA VERİ SİLİNMESİ DURUMUNDA SABİT DİSKİ KULLANMAYA DEVAM ETMEK!

Bilgisayarın sabit diskinin ya da harici bir diskin yanlışlıkla ya da kasten silinmesi durumunda o diski kullanmaya devam etmek, biçimlendirmek, yeniden işletim sistemi kurmak, içerisine dosya kopyalamak, veri kurtarma yazılımı kurmak gibi işlemler veri kurtarma olasılığını olumsuz yönde etkilemekte, pek çok vakada ise imkânsız hale getirmektedir.  Her ne sebeple olursa olsun sabit diskinizden bir şey silindi ise asla bir veri kurtarma uzmanına danışmadan kulaktan duyma bilgilerle işlem yapmayınız.

• VERİ KURTARMA YAZILIMLARIYLA DENEMELERDE BULUNMAK!

Gelişi güzel veri kurtarma yazılımlarını kullanmayınız. Özellikle veri kurtarma yazılımlarını veri kaybı yaşanan bilgisayara asla kurmayınız. Unutulmamalıdır ki, profesyonelce kullanılan veri kurtarma yazılımları çoğu zaman mantıksal sorunlar için etkili bir seçenek olabilir, ancak manyetik disk ve okuma/yazma kafası üzerindeki fiziksel hasarları ve sorunları düzeltme yetenekleri yoktur. Mantıksal bir arıza olarak yorumladığınız sorunların altında fiziksel bir arızanın veya fiziksel hasar olarak yorumladığınız sorunların altında mantıksal arızaların bulunma ihtimali olduğunu asla unutmayınız. Bu nedenle uzmanı tarafından yapılmayan bir müdahalenin geri dönüşü olmayabilir ve verilerini tamamen kaybedebilirsiniz.

• SABİT DİSKİ ÇALIŞTIRMAYA DEVAM ETMEK!

Sabit diskiniz olağandışı sesler çıkartıyor, motoru dönmüyor ve enerji verdiğinizde tepki vermiyor ise kesinlikle çalışmaya zorlanmamalı ve derhal elektrikle bağlantısı kesilmelidir. Aksi halde diskin hassas parçalarının zarar görmesine, diskin plakalarının manyetik yüzeylerine hasarlı okuma yazma kafalarının temas etmesi sonucu buz pateni gibi çizilmesine ve neticede geri dönüşü olmayan hasarlara neden olabilirsiniz.

• SABİT DİSK KAPAĞINI AÇMAK!

Sabit diskin içerisinde yer alan bileşenler son derece hassastır ve tamamen dış dünyadan yalıtılmış durumdadır. Sabit disklere fiziksel müdahale bu konuda uzmanlaşmış kişiler tarafından veri kurtarma laboratuvarında tozsuz ve steril bir temiz kabin içerisinde özel ekipmanlarla yapılması gerekmektedir. Temiz kabin ortamı olmadan sabit diskin kapağının açılması çok hassas olan bileşenlerin toz ve partiküllerle kirlenmesine ve neticede hasar görmesine neden olacaktır. Bu durum veri kurtarma imkanı olan pek çok sabit diskin hasar görmesine neden olacaktır. Laboratuvarlarımıza veri kurtarma amacıyla gelen pek çok sabit diskin ya sahibi ya da yetkisiz kişilerce açıldığına ve disk içerisindeki parçaların kurcalandığına sık sık şahit olmaktayız.

• BİLİM VE AKIL DIŞI TAVSİYELERE UYMAK!

Sabit diskinizi asla dondurmayınız, ısıtmayınız ve yıkamayınız!… Bu tavsiyemiz çoğunuza biraz absürt gelebilir, ancak bu tür yaklaşımları sergileyenlere geçmiş dönemlerde şahit olduğumuzdan, burada özellikle belirtmek istedik. Sabit diski buzlukta dondurmak disk içerisinde yoğuşmaya neden olmakta ve disk içerisinde damlacıkların oluşmasına ve neticede okuma yazma kafalarının hasar görmesine neden olmaktadır. Isıtmak ise çok hassas olan disk bileşenlerinin genleşerek sıkışmasına, bazı akşamların erimesine ve diskin tam işlev kaybına sebep olmaktadır. Yıkama gibi herhangi bir mantıksal açıklaması olmayan bir fiili sanırız açıklamamıza gerek olmayacaktır. Bu bağlamda kulaktan duyma şehir efsaneleri asla itibar etmeyiniz.

• İLKEL ONARIM METOTLARI!

Televizyon kumandamızın çalışmadığı durumlarda, kumandayı bir elle kavrayıp diğer elimizle hafif sertlikle bir iki vururuz ve genellikle de kumanda çalışır, ancak bu yöntem televizyon kumandasında her ne kadar işe yarasa da sabit disk içerisindeki hassas bileşenlere çok ciddi zararlar vererek geri dönüşü olamayan sonuçlara neden olmaktadır. Bir diske asla vurmayınız ve bir yere çarpmayınız, hele hele çalışırken asla sarsmayınız.

• ELEKTRONİK AKSAMI KURCALAMA!

Sabit disklerin alt bölümünde bulunan yeşil veya mavi renkli devre kartlarını (PCB) asla sökmeyiniz. PCB adı verilen bu kartın üzerindeki bazı bileşenler verilerinize kavuşmanızı sağlayacak önemli anahtar parçalardır. Meydana gelmiş / getirilmiş herhangi bir arıza nedeniyle devre kartını değiştirmek başarılı kurtarma olasılığını kesinlikle azaltan bir faktördür. Bu nedenle bu kart üzerinde herhangi bir işlem yapmayınız ve benzer yapıdaki bir PCB kartı takarak deneme yapmayınız.

Yukarıda maddeler halinde sıraladığımız “yapılmaması” gereken hususlara dikkat etmeniz, veri kurtarma uzmanın gerekli profesyonel yazılım ve donanımlarla verilerinizi kurtarma yönündeki gayretlerine katkı sağlayacaktır. Profesyonel bir hizmet aldığınızda da diskin hikayesi hakkında açık ve net bir şekilde veri kurtarma uzmanını bilgilendirmeyi de unutmayınız.

Son olarak, bilginin güç olduğu çağımızda kişisel ve kurumsal verilerimizi depoladığımız USB belleklerden sabit disklere kadar bütün depolama aygıtlarının hassas elektronik parçalardan oluştuğunu ve bunlar üzerinde yapılacak işlemlerin de aynı şekilde profesyonellik ve hassasiyet gerektirdiğini asla unutmayınız. Sonraki yazılarımızda, gerek depolama aygıtlarımıza göstermemiz gereken hassasiyet ve ihtimamı, gerekse veri kurtarma anlamında profesyonelliğin ne denli önemli olduğunu çeşitli olay ve örneklere anlatmaya devam edeceğiz.   

Yiğit Emre Çetinkaya – Data Recovery Expert – DIFOSE Digital Forensics Services LLC

Onur Saban – Data Recovery Expert – DIFOSE Digital Forensics Services LLC

Örnek Senaryo

Örnek senaryomuzda; WhatsApp mesajlaşma uygulaması üzerinde müşteri ile satış temsilcisi arasında geçen yazışmayı ve devamında yapılan suiistimali inceleyeceğiz. Müşterinin cep telefonuna ait aşağıda sunulan ekran görüntüsündeki yazışmalarda; “B120CK11” barkod numaralı ürünün fiyatının 3.499 TL olduğu ve en geç 1 hafta içerisinde kapıda ödeme seçeneğiyle müşteriye ulaştırılacağı bilgisi açık bir şekilde görülmektedir.

Açık ve net bir şekilde görülebilen bu bilgilere rağmen, söz konusu firma ürünü taahhüt ettiği zaman diliminde ve beyan ettiği bedelle göndermediği gibi ürün WhatsApp mesajlaşma uygulaması üzerinde yapılan bu sohbetin üzerinden 1 ay geçtikten sonra müşteriye ulaşmıştır. Aynı şekilde, kargo şirketi tarafından getirilen faturada fiyat bilgisi ekran görüntüsünde görülenin aksine 3.499 TL yerine 5.599 TL olarak yer almaktadır. Karşılaştığı olayda satıcıyı suçlayan müşteri tüketici hakem heyetine müracaat etmiş ve firmadan şikayetçi olmuştur. Tüketici hakem heyeti, müşterinin ve satış temsilcisinin cep telefonlarına ait bire bir kopyaların uzman bilirkişilerce incelenmesine ve ortaya çıkacak maddi gerçeğe göre hareket etmeyi kararlaştırmıştır. Görevlendirilen bilirkişi tarafından cep telefonlarına ait bire bir kopyalar üzerinde yapılan incelemede her iki telefondaki WhatsApp anlık mesajlaşma verileri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bilirkişi, inceleme neticesinde her iki telefonda da mesajlaşma tarih ve saatlerinin birebir aynı olduğunu, ancak fiyat bilgisi ve teslimat sürelerinin belirtildiği satırların telefonlarda farklı şekilde yer aldığını tespit edilmiştir. Şöyle ki; müşterinin cep telefonuna ait bire bir kopya üzerinde fiyat bilgisi 3.499 TL ve teslimat süresi 1 hafta iken, satış temsilcisine ait cep telefonunun bire bir kopyası üzerinde bu bilgiler 5.599 TL ve 1 ay şeklinde görülmektedir. Geri kalan tüm iletişim içerikleri birebir aynı iken sadece fiyat bilgisi ve teslimat süresinin yer aldığı satırlarda farklılık bulunmaktadır.

Peki, uçtan uca şifrelenmiş mesajlaşma özelliği sunan WhatsApp gibi bir uygulamada mesaj içeriklerindeki farklılıklar nasıl açıklanabilir? Bu tür bir tutarsızlık varken bilirkişi ve dolayısıyla tüketici hakem heyeti maddi gerçeğe nasıl ulaşabilir? Cep telefonlarının bire bir kopyalarının bilirkişi tarafından incelenmesi neticesinde ya müşterinin firmaya iftira atmış olduğu ya da satış temsilcisinin müşteriye karşı yalan söylediği anlaşılacaktır. Ancak, WhatsApp uygulaması ile yapılan anlık mesajlaşma görüşme içeriğinin hangi telefon üzerindeki veri tabanında orijinal halde olduğunun tespitini yapmadan verilecek kararın bilimsel olmayacağını belirtmek isteriz. Her iki telefonun bire bir kopyası üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını gösteren ekran görüntüleri aşağıda sunulmuştur. Sonraki bölümde yukarıda anlattığımız senaryonun nasıl gerçekleştiğini ve iddia sahiplerinden hangisinin doğruyu söylediğini ortaya çıkarmaya çalışacağız.

Olayın ÇözümüYukarıda örnek olarak yazdığımız ve gerçekleşmesi muhtemel senaryoda olayın aydınlatılmasını sağlayacak maddi gerçeklere nasıl ulaşabileceğimizi ve uçtan uca güvenlik vadeden WhatsApp gibi bir uygulamada mesajlar arasındaki tutarsızlığın nasıl meydana gelebildiğini adım adım ilerleyerek ortaya koymaya çalışacağız. Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi senaryoyu tekrar canlandırmak amacıyla üzerlerinde bir adet iOS ve bir adet Android işletim sistemleri kurulu iki adet cep telefonunu kullanacağız.Senaryoyu canlandırmak amacıyla öncelikle piyasadan temin ettiğimiz cep telefonlarını fabrika ayarlarına döndürdük ve ardından uygulama mağazalarından WhatsApp anlık mesajlaşma uygulamalarını cep telefonlarına kurduk. Müteakiben WhatsApp anlık mesajlaşma uygulamasında senaryomuzdaki mesajlaşmaları aynen yazarak karşılıklı olarak gönderilmesini sağladık. Daha sonra veri tabanları içerisinde yer alan mesajları karşılaştırdık ve aynı olduğunu gördük. Bu mesajları manuel olarak değiştirmek mümkün olmadığından üçüncü parti bir editör ile değiştirilmesinin mümkün olduğunu, ancak üçüncü parti uygulamalar ile değiştirebilmek içinse cep Android işletim sistemi kurulu telefonda Root işlemi, iOS kurulu telefonda ise Jailbreak işleminin yapılması gerektiği anlaşıldı. Çalışmamızı adım adım tamamlamak için Android yüklü cep telefonuna “Root” işlemi, iOS yüklü cep telefonuna ise “Jailbreak” işlemi yaparak cep telefonları üzerinde yönetici yetkisiyle sistem tarafından korunan dosyalara erişim hakkını elde etmiş olduk. “Root” ve “Jaibreak” işlemleri neticesinde normal şartlarda kullanıcının erişim yetkisi olmayan dosyalara erişmenin yanı sıra bu dosyalar üzerinde değişiklik yapma imkanını da elde etmiş olduk. Bu işlemlerin ardından cep telefonlarına kurduğumuz veritabanı düzenleme (edit etme) uygulamaları ile anlaşmazlığa konu anlık WhatsApp mesajlarının içeriğine eriştik. Veritabanı düzenleme uygulaması ile WhatsApp mesajlarını örneğimizde olduğu gibi elle yeniden düzenledik.

Gerek Android gerekse iOS işletim sistemleri kurulu telefonlardaki WhatsApp mesajlarında istediğimiz değişiklikleri örnek olayımızdaki gibi yaptıktan sonra her iki telefonunda ekran görüntülerini tekrar aldık. WhatsApp anlık mesajlarının ilk hali ile düzenleme uygulamasıyla değişiklik yapıldıktan sonraki halleri aşağıda ekran görüntüsü olarak sunulmuştur.

---

Ekran görüntülerinde de görüldüğü gibi, her iki cep telefonunda da satış fiyatı bilgisi ile teslimat süresi değiştirilmiştir. Yapılan değişiklikler veritabanı dosyası içerisindeki satırlarda yapıldığından ve bu değişikliğin sistemde herhangi bir iz bırakmaması nedeniyle cep telefonu adli bilişim inceleme yazılımlarının hangi verinin orijinal olduğunu tespit etmesi mümkün değildir. Anlık mesajlaşma WhatsApp uygulamasının sürekli kullanılıyor olması nedeniyle veritabanı dosyasının değiştirilme ve son erişim tarihleri de sürekli güncelleneceği için mesaj içeriklerinin değiştirildiği iddia edilen tarihten sonra asla kullanılmamış olmalı ki veritabanına müdahale edilip edilmediği anlaşılsın. Bu durumda; cep telefonları üzerinde “Root” veya “Jailbreak” işlemleri olup olmadığı hususu incelenmez ise her iki telefonda kurulu olan WhatsApp uygulama içeriklerinin hangisinin orijinal olduğunu anlamak mümkün olmayacaktır. Bir diğer husus ise, içeriğin değiştirilmiş olduğu düşünülen telefonda bu değişikliğin üçüncü parti bir uygulama ile yapılmak zorunda olunması nedeniyle cep telefonunda kurulu halde bulunan ya da kaldırılmış uygulamaların detaylı incelemesi olacaktır. Şayet, şüpheli telefonlardan birisi “Root” ya da “Jailbreak” yapılmış ve telefonda veritabanı içeriğini değiştirmeye yarayan üçüncü parti bir uygulama kurulu ya da kaldırılmış, diğer telefonda “Root” ve “Jailbreak” işlemi yapılmamış ve de veritabanı değiştirmeye yarayan üçüncü parti bir uygulama yüklenmemiş ise orijinal olan içeriğin tespiti mümkün olabilecek ve herhangi bir manipülasyonun yapılmadığı cep telefonunun içeriğinin doğru olduğuna kanaat getirilebilecektir.“Root” ve “Jailbreak” işlemi uygulanmış cep telefonlarında senaryomuz WhatsApp mesajlaşma uygulamasının içeriğinde değişiklik yapılabilmesinin yanı sıra cep telefonunda bulunan pek çok veri ve dosya üzerinde değişiklik yapmak mümkündür. Bu nedenle, cep telefonu adli incelemelerinde izlenmesi gereken en önemli yol, öncelikle incelemeye konu cep telefonu üzerinde “Root” veya “Jailbreak” işlemi yapılıp yapılmadığının tespit edilmesidir. Örnek olayımızda olduğu gibi bir tutarsızlık veya suiistimal olayıyla karşı karşıya kalan bilirkişinin cevabını araması gereken iki önemli soru vardır. Birincisi “Cep telefonu üzerinde Root veya Jailbreak işlemi yapılmış mı?”, ikinci soru ise “senaryomuzdaki örneğe benzer değişikliklerin yapılabileceği herhangi bir düzenleme uygulaması yüklenmiş/kaldırılmış mı?” olmalıdır. İddia sahiplerine veya taraflara ait telefonlarda yapılacak adli incelemelerde bu sorulara verilecek cevapların ardından hangi telefondaki verinin orijinal veya gerçek olduğu ortaya çıkartılabilir.

Yukarıda anlatılan senaryo ülkemizde ve globalde kullanılan en popüler anlık mesajlaşma uygulaması olan Whatsapp üzerinde gerçekleştirilmiştir. Söz konusu senaryoda anlatılan teknikte veritabanı üzerinde yapılan değişiklik söz konusu olduğu ve akıllı telefonlarda tüm uygulama verileri veritabanlarında tutulduğundan telefonda yer alan diğer uygulamalarda da (mesajlar, arama kayıtları, notlar vb.) aynı suistimalin gerçekleşmesi de söz konusudur.

Yapılan laboratuvar çalışmaları neticesinde 17.6.1 iOS işletim sistemine kadar olan iPhone X, iPhone 11, iPhone 12, iPhone 13, iPhone 14 ve iPhone 15 model cep telefonlarında Jailbreak imkanı olduğundan Whatsapp mesajlarının değiştirilmesi işleminin yapılabildiği tespit edilmiştir. Ayrıca telefonlara Jailbreak ve Root işlemi yapıldıktan sonra tekrar kaldırılabilmektedir. Kullanılan Jailbreak yöntemi ve versiyonuna göre; Jailbreak yapılıp yapılmadığına dair iz kalması ya da kalmaması durumları oluşmaktadır.

Adli bilişim laboratuvarlarımıza gelen vakalarda karşılaştığımız önemli olaylara ait teknik hususları buradan paylaşmaya devam edeceğiz.Bir dahaki yazımızda görüşmek dileğiyle esen kalınız.

Samet Yılmaz – Msc. Digital Forensic Engineer – DIFOSE Digital Forensics Services LLC | LinkedIn

www.linkedin.com/in/smtylmz